De Lopikerwaard door de ogen van Herman de Man

Herman de Man heette helemaal geen Herman de Man. Hij werd in 1898 in Woerden geboren als Salomon Herman Hamburger. Als kind kwam hij met zijn familie in de Lopikerwaard terecht. Eerst in Polsbroekerdam en later in Benschop.

Zijn vader verdiende er zijn geld als koopman. Hij had een textielwinkel, maar ging ook met zijn handelswaar op pad langs de boeren in de omgeving. En Herman? Die ging mee. Zo kwam hij als jongen op plekken waar je normaal gesproken niet zomaar binnenstapte. Hij maakte het boerenleven van dichtbij mee en hoorde de gesprekken en verhalen van de mensen die hier woonden. Een betere leerschool voor een toekomstig schrijver kun je je bijna niet voorstellen.

Wie nu door Benschop en Polsbroek rijdt, ervaart vooral rust en ruimte. Voor Herman was dit geen idyllisch decor voor een fietstocht, maar zijn dagelijkse wereld.

En juist de mensen uit die wereld fascineerden hem. Boeren en arbeiders, handelaren en dorpsbewoners: hun levens, onderlinge verhoudingen, geloof en gewoonten werden later grondstof voor zijn verhalen. Hij nam de werkelijkheid daarbij niet simpelweg één op één over. Hij veranderde mensen en plaatsen en maakte er literatuur van. Maar de Lopikerwaard bleef herkenbaar aanwezig.

Water hoort onlosmakelijk bij deze streek. Het bepaalde mede hoe mensen hier woonden, werkten en hun land gebruikten. Het is dan ook niet vreemd dat het een belangrijke rol speelt in Het wassende water, de bekendste roman van Herman de Man.

Het verhaal bleef niet alleen op papier bestaan. In de jaren tachtig werd Het wassende water verfilmd tot een achtdelige televisieserie. En daarvoor hoefden de makers niet naar een filmstudio: de opnames werden gemaakt in de Lopikerwaard, waar ook de roman zich afspeelt.

Op verschillende plekken in de Utrechtse Waarden kun je de filmlocaties nog tegenkomen. Zo werd bij Boerderij Kromwijk in Cabauw gefilmd voor de boerderij van Gieljan en Aagje. Ook Linschoten werd decor voor de serie. Onder andere Het Wapen van Linschoten, de Schapenlaan, Haardijk en plekken rond Landgoed Linschoten zijn terug te zien.

Wie hier nu rondfietst, reist dus niet alleen door de wereld die Herman de Man kende, maar ook door het decor waarin zijn bekendste verhaal jaren later voor televisie tot leven kwam.

Het mooie is dat je Herman de Man niet alleen vanuit je luie stoel hoeft te ontdekken. Er zijn verschillende fietsroutes door het Land van Herman de Man, die samen een veel groter gebied bestrijken. Ze voeren onder andere langs IJsselstein, Linschoten, Lopikerkapel en Oudewater en verbinden plekken waar De Man woonde, locaties uit zijn verhalen en filmlocaties van Het wassende water.

Onderweg ontdek je verhalen over oude herbergen, kerken, landhuizen, boerderijen en plekken die een rol speelden in zijn boeken. Maar misschien is het mooiste juist wat níét op een informatiebord staat: de rust, de ruimte en het karakter van de streek. Zo wordt de omgeving zelf onderdeel van het verhaal.

En dan verandert het decor. In 1910 verhuisde de familie naar Oudewater. Herman ging er naar school, hielp in de winkel van zijn vader en trok ook vanuit de stad met hem mee door de omgeving.

Loop nu door de historische binnenstad en je komt zijn verhaal nog altijd tegen. Tegenover de Heksenwaag staat de bronzen Boerenfamilie van beeldhouwer Ineke van Dijk. Het beeld werd in 1977 geplaatst als monument voor Herman de Man en verbeeldt een boerenfamilie zoals die in zijn boeken voorkomt.

Ook zijn laatste rustplaats vind je in Oudewater. Volgens zijn eigen wens werd Herman de Man begraven op de Katholieke Begraafplaats aan de Waardsedijk.

Zet dus vooral even je fiets neer, wandel door de oude straten, bekijk de Boerenfamilie en zoek daarna een terras op. Een tijdreis mag tenslotte best eindigen met iets lekkers.

Ook met IJsselstein is er een verrassende verbinding. Wie verder in het werk van Herman de Man duikt, ontdekt dat zijn literaire wereld zich niet netjes aan onze huidige gemeentegrenzen hield.

En er is zelfs iets tastbaars te vinden. In de Molenlaan in IJsselstein staat een klein monument dat verwijst naar Chef en Jochem, de hoofdfiguren uit De Mans roman De kleine wereld. Ook de Herman de Man-fietsroutes verbinden IJsselstein met andere plekken uit zijn leven en werk.

Zo wordt steeds duidelijker dat Herman de Man niet het verhaal van één plaats vertelt. Zijn wereld strekte zich uit over stad, dorp en platteland – en juist die afwisseling kun je vandaag nog ervaren als je door de Utrechtse Waarden reist.